Chóng mặt không phải là một bệnh mà là triệu chứng của nhiều bệnh khác nhau. Có hai dạng chính: chóng mặt quay — cảm giác mọi thứ xoay vòng, thường do rối loạn tiền đình; và chóng mặt không quay — cảm giác lâng lâng, sắp ngất, thường do thiếu máu não, hạ huyết áp hay hạ đường huyết. Việc phân biệt hai dạng này giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân nhanh hơn.
Những nguyên nhân gây chóng mặt thường gặp
Rối loạn tiền đình là nguyên nhân phổ biến nhất của chóng mặt quay: cơn chóng mặt dữ dội kèm buồn nôn, nôn, ù tai, sợ ánh sáng, thường khởi phát khi thay đổi tư thế đầu đột ngột. Viêm dây thần kinh tiền đình sau cảm cúm cũng gây chóng mặt quay kéo dài nhiều ngày. Thiếu máu gây chóng mặt kèm mệt mỏi, da xanh xao, tim đập nhanh khi gắng sức. Hạ huyết áp tư thế — đứng dậy nhanh bị chóng mặt, mắt tối sầm — thường gặp ở người lớn tuổi, người mất nước hay dùng thuốc huyết áp. Hạ đường huyết gây chóng mặt kèm run tay, đổ mồ hôi lạnh và đói cồn cào. Mất ngủ kéo dài, stress, say tàu xe và tác dụng phụ của một số loại thuốc cũng gây chóng mặt.
Xử trí khi đang chóng mặt
Khi chóng mặt, hãy ngồi xuống hoặc nằm xuống ngay để tránh ngã, không cố gắng đi lại. Nếu đang đứng, hãy ngồi xuống và tựa đầu vào tường hoặc ghế. Uống một ly nước nếu nghi ngờ do mất nước hay hạ đường huyết. Tránh thay đổi tư thế đầu đột ngột, tránh nhìn vào vật chuyển động nhanh hay ánh sáng mạnh. Nếu chóng mặt kèm buồn nôn, hãy nằm nghiêng để tránh sặc khi nôn. Sau khi cơn chóng mặt giảm, nghỉ ngơi thêm một lúc trước khi đứng dậy từ từ, vịn vào vật chắc chắn khi di chuyển.
Phòng ngừa chóng mặt tái phát
Đứng dậy từ từ, không bật dậy đột ngột khỏi giường — hãy ngồi dậy trước 1 phút rồi mới đứng lên. Uống đủ nước mỗi ngày, không để cơ thể mất nước. Ăn đủ bữa, không bỏ bữa để tránh hạ đường huyết. Ngủ đủ giấc và giảm stress. Người bị rối loạn tiền đình nên tập các bài tập phục hồi tiền đình theo hướng dẫn của bác sĩ — các bài tập này giúp não bộ thích nghi dần với tín hiệu tiền đình bất thường và giảm chóng mặt theo thời gian. Tránh rượu bia và hạn chế muối nếu bác sĩ chẩn đoán bệnh Meniere — bệnh lý tiền đình gây chóng mặt kèm ù tai và giảm thính lực.
Dấu hiệu chóng mặt nguy hiểm cần cấp cứu ngay
Chóng mặt kèm theo méo miệng, yếu hoặc liệt một bên tay chân, nói khó, nhìn đôi, đau đầu dữ dội đột ngột, mất thăng bằng nặng không đi được, lơ mơ hay ngất xỉu là những dấu hiệu của đột quỵ não, cần gọi cấp cứu ngay lập tức — mỗi phút chậm trễ đều làm tổn thương não nặng thêm. Chóng mặt sau chấn thương đầu, chóng mặt kèm sốt cao và cứng cổ, chóng mặt kèm đau ngực hay khó thở cũng cần được cấp cứu kịp thời. Đừng bao giờ chủ quan với chóng mặt kèm dấu hiệu thần kinh — đó có thể là tình huống đe dọa tính mạng.
Chóng mặt phần lớn do nguyên nhân lành tính và cải thiện được bằng nghỉ ngơi, uống đủ nước và điều trị đúng nguyên nhân. Nhưng khi chóng mặt đi kèm với dấu hiệu thần kinh bất thường, hãy coi đó là cấp cứu và đến bệnh viện ngay — vì trong những trường hợp đó, thời gian chính là não bộ.
