Đường huyết bình thường khi đói khoảng 70-100 mg/dL. Khi đường huyết xuống dưới 70 mg/dL, cơ thể bắt đầu báo động bằng các triệu chứng như run tay, đổ mồ hôi, tim đập nhanh, đói cồn cào, lo lắng bồn chồn. Nếu tiếp tục xuống thấp, não thiếu năng lượng sẽ gây chóng mặt, lơ mơ, nhìn mờ, nói khó, lú lẫn, nặng hơn có thể ngất xỉu và co giật. Hạ đường huyết thường gặp ở người tiểu đường dùng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin, nhưng người khỏe mạnh cũng có thể bị khi nhịn ăn quá lâu, uống rượu khi đói hay vận động quá sức.
Nguyên nhân gây hạ đường huyết
Ở người tiểu đường, nguyên nhân thường gặp nhất là dùng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin quá liều so với lượng thức ăn, bỏ bữa sau khi đã uống thuốc, hoặc vận động nhiều hơn bình thường mà không ăn thêm. Ở người không bị tiểu đường, hạ đường huyết có thể do nhịn ăn kéo dài, uống nhiều rượu bia khi bụng đói — rượu ngăn gan giải phóng đường dự trữ — hoặc do một số bệnh lý như suy gan, suy tuyến thượng thận, u tụy tiết insulin. Một số người bị hạ đường huyết sau ăn vài giờ do cơ thể tiết quá nhiều insulin sau bữa ăn nhiều đường bột.
Xử trí hạ đường huyết nhẹ tại chỗ
Khi thấy dấu hiệu hạ đường huyết mà vẫn tỉnh táo, hãy áp dụng quy tắc 15-15: ăn hoặc uống ngay 15 gam đường hấp thu nhanh — một ly nước đường, 3-4 viên kẹo cứng, nửa lon nước ngọt có đường hoặc một hộp sữa nhỏ có đường — rồi chờ 15 phút và kiểm tra lại. Nếu vẫn còn triệu chứng, lặp lại một lần nữa. Khi đã đỡ, ăn thêm một bữa nhẹ có tinh bột và protein như bánh mì với trứng để giữ đường huyết ổn định, tránh bị hạ lại. Không dùng đồ ăn kiêng, nước ngọt không đường hay socola vì chất béo trong socola làm chậm hấp thu đường. Người tiểu đường nên luôn mang theo kẹo ngọt hoặc gói đường bên mình để xử trí kịp thời.
Khi nào hạ đường huyết trở thành cấp cứu?
Nếu người bệnh lơ mơ, không nuốt được, ngất xỉu hoặc co giật, tuyệt đối không cố cho ăn uống vì dễ gây sặc vào phổi. Hãy đặt người bệnh nằm nghiêng, giữ đường thở thông thoáng và gọi cấp cứu ngay. Người nhà của bệnh nhân tiểu đường nên học cách tiêm glucagon — thuốc cấp cứu hạ đường huyết nặng — nếu bác sĩ đã kê sẵn. Hạ đường huyết nặng kéo dài có thể gây tổn thương não không hồi phục, vì vậy không được chủ quan hay chờ đợi khi người bệnh đã mất ý thức.
Phòng ngừa hạ đường huyết tái phát
Người tiểu đường cần ăn đúng giờ, không bỏ bữa sau khi uống thuốc hay tiêm insulin, đo đường huyết thường xuyên và mang theo đồ ngọt bên mình. Khi vận động nhiều hơn bình thường, hãy ăn thêm một bữa nhẹ trước khi tập. Uống rượu bia có chừng mực và luôn ăn kèm thức ăn, không uống khi đói. Nếu hạ đường huyết tái phát nhiều lần, hãy đi khám để bác sĩ điều chỉnh lại liều thuốc, vì liều thuốc hiện tại có thể đã quá mạnh so với nhu cầu của bạn.
Hạ đường huyết là tình trạng cấp tính nhưng xử trí đúng sẽ nhanh khỏi. Hãy nhớ quy tắc 15-15, luôn mang theo kẹo ngọt nếu bạn có nguy cơ, và đi khám ngay khi hạ đường huyết tái phát nhiều lần hay đã có lần ngất xỉu — vì đằng sau nó có thể là liều thuốc chưa phù hợp hay một bệnh lý cần được phát hiện.
