Bệnh gút xảy ra khi axit uric trong máu tăng cao, tạo thành tinh thể urat lắng đọng trong khớp và gây viêm. Axit uric là sản phẩm chuyển hóa của purin — chất có nhiều trong thịt đỏ, nội tạng động vật, hải sản và bia rượu. Bình thường, thận đào thải axit uric qua nước tiểu; khi cơ thể tạo ra quá nhiều axit uric hoặc thận đào thải kém, axit uric tích tụ và gây bệnh. Nam giới trung niên, người thừa cân, người uống nhiều bia rượu và người có tiền sử gia đình bị gút là những đối tượng dễ mắc nhất.
Dấu hiệu nhận biết cơn gút cấp
Cơn gút cấp thường khởi phát đột ngột vào ban đêm hoặc sáng sớm, với khớp ngón chân cái sưng to, đỏ, nóng và đau dữ dội — đau đến mức chạm nhẹ cũng không chịu được. Cơn đau đạt đỉnh trong 12-24 giờ đầu rồi giảm dần trong vài ngày đến một tuần nếu không điều trị. Ngoài ngón chân cái, gút còn có thể tấn công khớp cổ chân, đầu gối, cổ tay hay khuỷu tay. Giữa các cơn gút, người bệnh hoàn toàn bình thường, nhưng nếu không điều trị, các cơn sẽ xuất hiện thường xuyên hơn, nhiều khớp hơn và có thể gây biến dạng khớp, hình thành hạt tophi dưới da và sỏi thận do urat.
Ăn uống phòng ngừa bệnh gút
Hạn chế thực phẩm giàu purin: nội tạng động vật (gan, thận, lòng), thịt đỏ, hải sản như tôm, cua, cá mòi, cá trích, cá cơm. Hạn chế tối đa bia rượu, đặc biệt là bia vì bia vừa chứa purin vừa làm giảm đào thải axit uric. Tránh nước ngọt có đường fructose cao vì fructose làm tăng sản xuất axit uric. Nên ăn nhiều rau xanh, trái cây — đặc biệt là anh đào và các loại quả mọng có thể giúp giảm axit uric — ngũ cốc nguyên hạt, sữa ít béo và uống đủ 2-2,5 lít nước mỗi ngày để giúp thận đào thải axit uric tốt hơn. Giảm cân từ từ nếu thừa cân, vì béo phì làm tăng axit uric, nhưng tuyệt đối không nhịn ăn hay giảm cân quá nhanh vì sẽ làm axit uric tăng vọt và kích phát cơn gút.
Xử trí cơn gút cấp thế nào?
Khi cơn gút cấp xuất hiện, hãy nghỉ ngơi, kê cao khớp bị đau, chườm lạnh 15-20 phút nhiều lần trong ngày để giảm sưng đau. Uống đủ nước và tránh hoàn toàn rượu bia trong thời gian này. Thuốc chống viêm như colchicine hay thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) giúp cắt cơn nhanh nếu dùng sớm trong 24 giờ đầu — nhưng cần dùng theo chỉ định của bác sĩ, vì colchicine có thể gây tiêu chảy và NSAID gây hại dạ dày, thận ở một số người. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm axit uric trong cơn gút cấp vì có thể làm cơn đau nặng thêm.
Điều trị gút lâu dài cần lưu ý gì?
Người bị gút tái phát nhiều lần, có hạt tophi hay sỏi thận cần dùng thuốc hạ axit uric lâu dài theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp với thay đổi lối sống. Mục tiêu là giữ axit uric máu dưới 6 mg/dL để tinh thể urat tan dần và không hình thành mới. Cần xét nghiệm axit uric định kỳ và tái khám đều đặn, không tự ý ngưng thuốc khi hết đau vì axit uric sẽ tăng trở lại. Người bị gút cũng cần kiểm tra huyết áp, mỡ máu và đường huyết vì gút thường đi kèm với hội chứng chuyển hóa.
Bệnh gút không phải là "bệnh nhà giàu" không thể tránh — nó là hậu quả của lối sống và hoàn toàn có thể kiểm soát. Ăn ít thịt đỏ và nội tạng, hạn chế bia rượu, uống đủ nước và giữ cân nặng hợp lý là những việc đơn giản nhưng giúp bạn tránh xa những cơn đau gút hành hạ giữa đêm.
