Ngôn ngữ của trẻ phát triển theo từng giai đoạn: trẻ 1 tuổi thường nói được vài từ đơn, trẻ 2 tuổi nói được khoảng 50 từ và bắt đầu ghép 2 từ, trẻ 3 tuổi nói được câu 3-4 từ và người lạ có thể hiểu phần lớn lời trẻ nói. Mỗi trẻ phát triển với tốc độ khác nhau, có trẻ nói sớm, có trẻ nói muộn hơn, nhưng nếu con chậm hơn nhiều so với mốc phát triển chung, cha mẹ nên chú ý và hỗ trợ sớm thay vì chờ đợi con tự khắc nói được.
Dấu hiệu trẻ chậm nói cần chú ý
Ở trẻ 18 tháng tuổi, cần chú ý nếu con chưa nói được từ nào có nghĩa, không chỉ tay để diễn đạt mong muốn, không bắt chước âm thanh hoặc không phản ứng khi gọi tên. Ở trẻ 2 tuổi, cần chú ý nếu con nói được dưới 10 từ, không ghép được 2 từ với nhau, hoặc chỉ nói những từ đã học mà không học thêm từ mới.
Nguyên nhân thường gặp của chậm nói
Nguyên nhân phổ biến nhất là trẻ ít được trò chuyện và tương tác: trẻ xem điện thoại, máy tính bảng nhiều giờ mỗi ngày thay vì được nói chuyện với người thân sẽ chậm phát triển ngôn ngữ hơn. Nghe kém do viêm tai giữa tái phát cũng là nguyên nhân hay bị bỏ qua — trẻ nghe không rõ thì không học nói được. Một số trẻ chậm nói do rối loạn phát triển ngôn ngữ, tự kỷ hoặc chậm phát triển trí tuệ, cần được chẩn đoán bởi bác sĩ chuyên khoa.
Cách hỗ trợ trẻ chậm nói tại nhà
Cách hỗ trợ hiệu quả nhất là trò chuyện với con thật nhiều trong sinh hoạt hằng ngày: mô tả những gì bạn đang làm, đặt tên cho đồ vật xung quanh, hát và đọc sách cùng con mỗi ngày. Khi con chỉ tay muốn một thứ gì đó, hãy nói tên của thứ đó rõ ràng trước khi đưa cho con, thay vì đưa ngay mà không nói gì. Hạn chế màn hình điện thoại và tivi xuống dưới 1 giờ mỗi ngày với trẻ trên 2 tuổi, và không cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình. Đọc sách tranh cho con nghe mỗi tối, chỉ vào hình và hỏi con đó là gì.
Khi nào cần đưa con đi khám và can thiệp?
Hãy đưa con đi khám nhi khoa hoặc chuyên khoa phát triển trẻ em nếu con có các dấu hiệu chậm nói kể trên, đặc biệt khi con trên 2 tuổi mà vẫn nói rất ít. Bác sĩ sẽ kiểm tra thính lực, đánh giá phát triển ngôn ngữ và vận động, và tư vấn có cần can thiệp ngôn ngữ hay không. Can thiệp sớm trước 3 tuổi mang lại hiệu quả tốt nhất vì não bộ của trẻ đang phát triển mạnh nhất.
Trẻ chậm nói không có nghĩa là trẻ kém thông minh — nhiều trẻ chậm nói vẫn phát triển bình thường sau khi được hỗ trợ đúng cách. Điều quan trọng là cha mẹ nhận biết sớm, trò chuyện với con thật nhiều mỗi ngày, hạn chế màn hình và đưa con đi khám khi cần thiết.
